تعریف جامع و کامل حسابداری بهای تمام شده

حسابداری بهای تمام شده

حسابداری بهای تمام شده از اصول سیستم‌های حسابداری حرفه‌ای است تا وضعیت کلی درآمد و هزینه سازمان‌ها را به مدیران کسب‌وکارهای مختلف نشان دهد. اما چگونگی محاسبه این شاخص مهم برای سازمان‌های مختلف چگونه است؟ بهای تمام شده یکی از شاخص‌های ارزیابی عملکرد شرکت است. با محاسبه این مقدار، مدیران می‌توانند برنامه‌ریزی بهتری برای کنترل هزینه‌های تولید یا دستمزد داشته باشند. شیوه‌های تولید و تصمیمات سرمایه‌گذاران ازطریق تجزیه‌وتحلیل گزارش بهای تمام شده مشخص می‌شود. فروشندگان عمده، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات، شرکت‌های بیمه، تولیدکنندگان و فروشندگان تولیدات همگی ناگزیر از محاسبه بهای تمام شده هستند. در این مقاله آنچه را در این خصوص لازم دارید به شما می‌گوییم.

حسابداری بهای تمام شده چیست؟

تعریف حسابداری بهای تمام شده شامل هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم مربوط به تولید، توزیع و بازاریابی محصول یا خدمات می‌شود، همچنین سود شرکت نیز در این مفهوم در نظر گرفته می‌شود. بهای تمام شده یک محصول، به خدمات یا مجموعه‌ای از هزینه‌ها مثل تولید، توزیع، بازاریابی و سود شرکت اشاره می‌کند. این بهای نهایی که مشتری برای محصول یا خدمات می‌پردازد، شامل همه هزینه‌ها به‌علاوه سود شرکت است. بهای تمام شده مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده برای تعیین قیمت محصول یا خدمات است و تأثیر مستقیمی بر سودآوری شرکت دارد. بهای تمام شده به‌عنوان یک معیار مهم برای تعیین قیمت محصول یا خدمات و همچنین برای ارزیابی سودآوری شرکت استفاده می‌شود. بنابراین، درنظر گرفتن تمامی هزینه‌ها و تعیین بهای تمام شده صحیح، از اهمیت بسیاری برخوردار است.

هدف حسابداری از محاسبه بهای تمام شده چیست؟

هدف اصلی حسابداری از تعریف حسابداری بهای تمام شده، ارائه یک تصویر کامل و دقیق از هزینه‌های تولید و عملکرد شرکت است. با محاسبه بهای تمام شده، می‌توان به‌طور دقیق‌تر هزینه‌های مربوط به تولید محصولات یا ارائه خدمات را اندازه‌گیری کرد و از این طریق مدیران و تصمیم‌گیران را قادر به ارزیابی بهتر عملکرد مالی و عملیاتی شرکت می‌کند. این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند تا تصمیمات مؤثرتری در مورد برنامه‌ریزی تولید، قیمت‌گذاری محصولات، مدیریت موجودی و سرمایه‌گذاری‌ها اتخاذ کنند. به‌طورکلی، هدف اصلی حسابداری بهای تمام شده ارائه اطلاعات دقیق و مفید برای ارزیابی عملکرد و اتخاذ تصمیمات بهینه در مورد مدیریت هزینه‌ها و عملکرد شرکت است.

اصل بهای تمام شده چیست؟

بهای تمام شده یا اصل بهای تمام شده، یک روش حسابداری است که تمام هزینه‌های تولید، چه متغیر و چه ثابت، را به‌عنوان بخشی از هزینه یک واحد تمام‌شده درنظر می‌گیرد. این اصل به‌عنوان یکی از زیرشاخه‌های حسابداری شناخته می‌شود. اصل بهای تمام شده، تاریخی را ثبت می‌کند که تمام رویدادهای مالی یک بهای تمام شده در آن محاسبه شده‌اند. اصل هزینه، نام دیگر آن است و دارایی‌ها را به قیمت نقدی در زمان خرید یا موجود بودن یک دارایی ثبت می‌کند. احتمالاً ارزش و بهای یک دارایی به‌تدریج کم یا زیاد شود و دچار استهلاک شود، اما اصل بهای تمام شده همیشه ثابت باقی می‌ماند.

انواع تعریف حسابداری بهای تمام شده

در سیستم‌ها و سازمان‌های گوناگون بهای تمام شده به اشکال‌ و روش‌های مختلف محاسبه می‌گردد. در این‌جا هرکدام را بررسی می‌کنیم.

حسابداری بهای تمام شده در ترازنامه چیست؟

با افزایش بهای تمام شده کالاهایی که به فروش می‌رسند، موجودی نقد در ترازنامه افزایش می‌یابد. این افزایش موجودی نقد نشان‌دهنده افزایش دارایی‌های جاری شرکت است. همچنین، افزایش بهای تمام شده منجر به افزایش سود می‌شود که در پایان سال، سود انباشته را افزایش می‌دهد و تأثیری بر حقوق صاحبان سرمایه ندارد.

یکی از ویژگی‌های برجسته این روش محاسبه، دقت بی‌نظیر آن در مقایسه با سیستم ادواری است. در این سیستم، محاسبه هزینه کالای فروخته شده با ثبت مداوم و دائمی کالاها در حساب صورت می‌گیرد. اطلاعات مربوط به انبارداری دوره‌ای و تمام رویدادهای مالی مانند فروش، کالای منقضی شده جداگانه ثبت می‌شوند.

بهای تمام شده کالا در سیستم دائمی

در سیستم دائمی، مداومت، نظم و دقت در ثبت تاریخچه خریدوفروش و موجودی از اهمیت بالایی برخوردار است. تمامی موارد خریدوفروش براساس تاریخ در کارت موجودی ثبت می‌شوند. در زمان خرید، حساب موجودی کالا بدهکار و حساب‌های قابل پرداخت بستانکار می‌شوند. هنگام فروش، بانک یا صندوق یا حساب‌های قابل‌دریافت بدهکار و درآمد فروش بستانکار می‌شود. درهمین‌حین، موجودی کالا با ارزش هزینه کامل‌شده بستانکار است. هزینه کامل‌شده کالای فروخته‌شده نیز بدهکار است.

حسابداری بهای تمام شده چیست

تعریف حسابداری بهای تمام شده در حسابداری صنعتی

بهای تمام شده که نام دیگری برای حسابداری صنعتی است، روشی خاص برای محاسبه هزینه‌های شرکت در تولید یک محصول است. این روش به مدیران کمک می‌کند تا برای تولیدات برنامه‌ریزی مناسب و مشخصی انجام دهند. در این فرآیند، ابعاد کلی عملیات مشخص می‌شود. سپس، هزینه‌ها برای مقایسه نتیجه نهایی در بخش خروجی استفاده می‌شوند، که این امر به شرکت‌ها کمک می‌کند تا عملکرد مالی خود را بهتر مدیریت کنند.

انواع بهای تمام شده براساس نوع هزینه

در یک دسته‌بندی دیگر طبق نوع هزینه‌های کسب‌وکار می‌توان شش دسته‌بندی برای انواع بهای تمام شده در نظر گرفت. شما بعد از درک تعریف هرکدام، نیاز کسب‌وکارتان را به آن تشخیص خواهید داد.

بهای تمام شده مستقیم

هزینه‌های مرتبط با مواد اولیه که مستقیماً با خط‌تولید مرتبط هستند، در دسته‌بندی هزینه‌های تولید قرار می‌گیرند. کاربرد حسابداری بهای تمام شده مستقیم، بیشتر برای شرکت‌هایی با خطوط تولید است.

بهای تمام شده فرصت از دست رفته

این نوع بهای تمام شده برای کسب‌وکارهایی که در صنایع سرمایه‌گذاری، مشاوره مالی یا صنایع بازرگانی فعالیت می‌کنند، کاربرد دارد. این نوع حسابداری بهای تمام شده فرصت‌های سرمایه‌گذاری برای کسب سود بیشتر در آینده را به شرکت‌ها نشان می‌دهد.

فرض کنید یک شرکت روی یک پروژه سرمایه‌گذاری کرده و بعد از 1 ماه به سود 20 درصدی می‌رسد. اگر این شرکت به‌جای این روی پروژه دیگری سرمایه‌گذاری کند، سود آن ممکن است 25 درصد افزایش یابد. دراین‌صورت، این شرکت می‌تواند مقدار 5 درصد سود ازدست‌رفته را به‌عنوان بهای تمام شده فرصت ازدست‌رفته لحاظ کند تا ببیند آیا انتخاب صحیحی را انجام داده یا خیر.

تعریف حسابداری بهای تمام شده

بهای تمام شده غیرمستقیم

هزینه‌های غیرمستقیم، مستقیماً با خط تولید مرتبط نیستند، مانند هزینه نیروی انسانی در جابه‌جایی و کار با مواد اولیه برای تولید یک محصول.

بهای تمام شده اختیاری

حسابداری بهای تمام شده در برخی از فاکتورها اختیاری است و می‌تواند در یک مدت زمان مشخص از بهای تمام شده محصول حذف شود. به‌عنوان مثال، هزینه‌های آموزش کارکنان یا تبلیغات برای یک محصول ممکن است از فاکتورهایی باشند که ممکن است در مدت زمان مشخصی از محاسبه بهای تمام شده حذف شوند.

بهای تمام شده کنترل‌پذیر و کنترل‌ناپذیر

کنترل‌پذیر بودن یک فاکتور در محاسبه بهای تمام شده دسترسی و در اختیار بودن آن فاکتور توسط افراد مختلف است. مثلاً مدیر عملیات محصول می‌تواند هزینه محصولات نیمه‌کاره یا ماشین‌آلات را مدیریت کند ولی هزینه بیمه یا مواد محصولات ثانویه از محدوده اختیارات او نیست.

حسابداری بهای تمام شده تفاضلی

از نام این نوع بهای تمام شده مشخص است که دو نوع قیمت را با هم مقایسه می‌کند. این نوع بهای تمام شده در تصمیم‌گیری‌های استراتژیک سازمان کمک‌کننده است.

فرض کنید بهای تمام شده تولید یک قطعه برای شما در مقایسه با خرید همان قطعه از بازار یا واردات آن از خارج از کشور بیشتر است. به‌وسیله این نوع محاسبه بهای تمام شده تفاضلی با اطمینان بیشتری تصمیم می‌گیرید.

روش محاسبه قیمت تمام شده

برای محاسبه قیمت تمام شده پنج عامل را در نظر می‌گیریم که عبارتند از:

1. هزینه‌های ثابت

اقلامی که با تغییر سطح فعالیت تغییر نمی‌کنند و در تمام سطوح ثابت می‌مانند و فقط شامل تولید هستند. اقلامی مانند هزینه‌های اداری و فروش که در کوتاه مدت ثابت هستند را شامل نمی‌شود. در طبقه‌بندی اقلام ثابت بهای تمام شده در دو دسته اقلام ثابت تعهدشده و اقلام ثابت اختیاری قرار دارند.

2. هزینه‌های متغیر

اقلامی که مستقیم و با تغییر سطوح فعالیت، افزایش یا کاهش دارند و نسبت تقریباً ثابتی بین این اقلام و مقدار تولید است. به‌عبارتی در تعریف هزینه متغیر، مبلغ بعضی از هزینه‌ها جدا از اینکه با محصولات یا سفارشات و مراحل متعدد تولید ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم داشته باشند تقریباً به تناسب حجم تولید تغییر می‌کنند. درواقع هرچه حجم تولید بیشتر شود، هزینه متغیر هم زیاد می‌شود. اگر از میزان تولید کم شود، هزینه‌های متغییر کاهش خواهند یافت.

انواع اقلام هزینه متغیر، در تعریف بهای حسابداری بهای تمام شده به این شکل است:

الف) مواد مستقیم، دستمزد مستقیم، سربار ساخت

ب) هزینه‌های توزیع و فروش

ج) هزینه‌های اداری مانند لوازم اداری، هزینه حمل در بهای تمام شده، بخش‌هایی از بهای آب، برق، سوخت و…

گاهی به اقلام متغیر بهای تمام شده، اقلام قابل برنامه‌ریزی گفته می‌شود. زیرا مدیران در بعضی از موقعیت‌ها، می‌توانند درباره برخی از این اقلام تصمیم بگیرند یا آنها را کنترل و محدود نمایند.

حسابداری بهای تمام شده

3. هزینه مختلط

اقلامی که گرایش خاص و یا الگوی معین برای تشریح ندارند. برای تجزیه‌وتحلیل تصمیم مدیران در حسابداری بهای تمام شده، اقلام مختلط را به اجزای ثابت و متغیر دسته‌بندی می‌کنند. بسیاری از اقلام بهای تمام شده ویژگی اقلام مختلط را هم دارند؛ یعنی قسمتی ثابت و قسمت دیگر متغیر است. مانند: هزینه آب، برق، سوخت، نگهداری و دستمزدهای غیرمستقیم.

4. هزینه‌های نیمه متغیر

این هزینه‌ها با افزایش فعالیت یا تولید بیشتر می‌شود اما افزایش آنها به یک نسبت ثابت اتفاق نمی‌افتد. قسمتی از این هزینه‌ها ثابت و قسمت دیگر متغیر هستند. تغییر مبلغ تمام هزینه‌های نیمه متغیر، در مقابل تغییر حجم تولید یکسان نیست.

این نوع اقلام در دو دسته قرار می‌گیرند:

الف) اقلامی که با افزایش فعالیت با نسبت نزولی در هزینه‌های یک واحد اضافه می‌گردد.

ب) اقلامی که با افزایش فعالیت با نسبت صعودی اضافه می‌شوند.

5. هزینه نیمه ثابت

با افزایش سطح فعالیت، به‌صورت پلکانی و متناوب این هزینه‌ها اضافه می‌شوند. مثال این مورد، افزایش تعداد دانشجویان یک دانشگاه است. این اتفاق نیازمند ساختمان‌ها و کلاس‌های جدید است و همچنین منجربه افزایش هزینه‌های استهلاک و سایر هزینه‌های ثابت برای دانشگاه خواهد شد. تا اینجا، پنج عامل در محاسبه قیمت تمام شده را مختصر مطرح ‌کردیم.

سؤالی در مورد حسابداری بهای تمام شده دارید؟ از ما بپرسید!

در این مقاله به سؤالات مرسوم در تعریف حسابداری بهای تمام شده پاسخ دادیم. اگر هنوز ابهامی در این موضوع دارید، آن را در بخش نظرات با ما مطرح کنید. همکاران ما در سیپا سرویس به شما پاسخ خواهند داد. اگر هم نیازمند مشورت برای استقرار و راه‌اندازی نرم‌افزار حسابداری در کسب‌وکارتان هستید، می‌توانید با مشاوران ما صحبت کنید.

دیدگاه بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


دسته‌بندی
مقالات مرتبط
بستن حساب‌ها جهت تعیین مانده نهایی حساب‌ها در انتهای دوره مالی است.  تهیه صورت‌های مالی و اطلاعات دقیق‌تر برای اعلام عملکرد وضعیت مالی شرکت است
اشخاص حقیقی در سه دسته‌بندی کلی قرار می‌گیرند که هر یک از آن‌ها فرم‌های اظهارنامه مالیاتی خاص به خود دارند.
افراد حقیقی و حقوقی باید مالیات پرداخت کنند؛ برخی از اشخاص مشمول پرداخت مالیات تکلیفی و ارسال اظهارنامه مالیات تکلیفی پیمانکاری به اداره مالیات هستند.
بستن حساب‌ها جهت تعیین مانده نهایی حساب‌ها در انتهای دوره مالی است.  تهیه صورت‌های مالی و اطلاعات دقیق‌تر برای اعلام عملکرد وضعیت مالی شرکت است
اشخاص حقیقی در سه دسته‌بندی کلی قرار می‌گیرند که هر یک از آن‌ها فرم‌های اظهارنامه مالیاتی خاص به خود دارند.

برای دیدن مقالات بیشتر کلیک کنید